Çene eklemi, kafatasi ile alt çene kemiginin birlestigi yerde, kulagin hemen önünde yer alan küçük bir eklemdir. Alt çenenin hareket ve islevlerini yapmasina izin verir. 

Temporomandibular
Eklem Anatomisi

Temporomandibular Eklem, temporal kemik, mandibular kemik (alt çene kemiği), yoğun fibröz dokular, artiküler disk, ligamentler ve bu yapılara bağlı kaslardan oluşur.

Temporomandibular Eklem Hastalıkları

Yapılan araştırmaların birçoğu, toplumun %5 inin çene eklemine bağlı ağrılar çektiğini ve %2 sinin tedaviye ihtiyaç duyduğunu ortaya koyar. Temporomandibular Eklem rahatsızlıkları genel olarak kaslardaki hiperfonksiyon (fazla çalışma), parafonksiyon (hatalı çalışma), ve/veya primer ya da sekonder dejeneratif değişikliklere bağlı olarak gelişir. Genellikle bu bozuklukların oluşmasında tek faktör değil, birçok faktör rol oynamaktadır.

 

Temporomandibular Eklem Hastalıklarının nedenleri, travma, parafonksiyonel alışkanlıklar, okluzyon(alt ve üst çenenin kapanışı) bozuklukları, ekleme gelen aşırı yüklenme, artritler, psikolojik faktörler ve başın ergonomik pozisyonu şeklinde sıralanabilir. Psikolojik faktörlerin tam olarak etkisi bilinmemekle birlikte, eklem rahatsızlığı çeken hastaların %15-20 sinde psikolojik bozukluklara da rastlanmaktadır.

Temporomandibular Eklem Hastalıkları, Artiküler olanlar ve olmayanlar olarak iki sınıfa ayrılabilir.

1. Artiküler Bozukluklar

En sık rastlanan enflamatuar olmayan artiküler bozukluklar osteoartrozdur ve nedeni genellikle bilinmemektedir. Kıkırdak dokuda yumuşama, eklemin geçici ya da kalıcı olarak deplasmanı(yerinden oynaması), kemik ve kıkırdakta dejenerasyonlar hastalığın genel belirtileridir.

Travmaya bağlı olarak sekonder gelişebilir, enfeksiyon, daha önce yapılmış cerrahi, avasküler nekrozlar (doku kayıpları), disk deplasmanına ve/veya perforasyonuyla sonuçlanan eklem kıkırdağına gelen yapısal hasarlarla da artiküler bozukluklar oluşabilir.

Enflamatuar artiküler bozuklukların primer nedenleri romatoid artrit, juvenile romatoid artrit, ankilozan spondilit, enfeksiyöz kaynaklı artritlerdir. Sekonder nedenler sinovit(eklemin beslenmesini sağlayan sinoviyal sıvının iltihabi), kapsülit(eklem kapsülünün iltihabı), travmatik artritdir.

Büyüme bozuklukları ve neoplazmalar (iyi huylu ya da kötü huylu tümörler) da eklemin diğer artiküler bozukluklarıdır.


2. Artiküler Olmayan Bozukluklar

Genellikle çiğneme kaslarındaki fonksiyon bozuklukları ile ilişkili gelişen eklem hastalıklarıdır. Kas spazmları, miyofasiyal ağrı ve disfonksiyonu, fibromiyalji(siddetli kas agrilari,uyku bozuklugu, yorgunluk, endise ve depresyon gibi semptomlarla ortaya cikan bir hastalık)

Temporomandibular Eklem Hastalıklarının Tedavisi

Temporomandibular eklem hastalıklarının tedavisinde primer amaç, ağrıyı ve/veya alt çenenin fonksiyon bozukluklarını düzeltmektir. Ağrı ve fonksiyondaki değişiklikler(çiğneme ve konuşma gibi), önemli ölçüde ağız sağlığını etkiler ve bireyin yaşam kalitesini düşürür.

Eklem hastalığının derecesine göre değişmekle birlikte, uygun tedavi ile bu hastalıklar önemli ölçüde tedavi edilebilmektedir. Bazı nadir durumlarda ise hastalığın tamamen eliminasyonu mümkün olamayabilmektedir. Bununla ilgili bilgilendirmeyi, çene cerrahı gerekli muayeneyi yaptıktan ve teşhisi koyduktan sonra hastaya yapacaktır.

Bir hastaya Temporomandibular eklem hastalığı teşhisi konduğunda, uygulanacak olan tedavi, çenelerin fonksiyonlarını eski haline getirmeyi, ağrı ve hastanın rahatsızlığını azaltmayı amaçlar.

1. Cerrahi Olmayan Tedavi

Literatür bilgilerine dayanarak, eklem hastalarının %74 ile %85i cerrahi olmayan tedavi seçenekleri ile tedavi edilebilmektedir. Hasta tarafından istem dışı yapılan ve ekleme gelen aşırı yüklenmeler azaltılabilir, ağrı elimine edilebilir, fonksiyon düzeltilebilir ve tedavinin her aşamasında yaralı dokularda iyileşme sağlanabilir. Ayrıca evde hasta tarafından uygulanan bakım programları, hastalığın ilerlemesini engeller ve iyileşme için gerekli zamanı dokulara sağlar.

-Diyet
Yumuşak gıdalarla beslenme, ekleme gelen aşırı yükleri engeller, kas aktivitelerini azaltır. Semptomların şiddetine bağlı olarak yumuşak gıdalarla beslenme, temporomandibular eklem bozukluklarına sahip hastalara önerilmektedir.

-Farmakoterapi (İlaç tedavisi)
İlaç tedavisi sıklıkla eklem hastalıklarının semptomlarını azaltmak için uygun tedavi seçeneklerindendir. Eklem hastalıklarının unutmaması gereken şudur ki; ilaç tedavisi eklem hastalığını tümüyle tedavi etmez, sadece semptomlarını azaltmada yardımcıdır ve tedavinin bir parçasıdır. Doktor tarafından böyle bir tedaviye başlandığında, ilaçların yan etkileri göz ardı edilmemelidir.

Eklem rahatsızlıkları genellikle periyodik olduğundan, hastaların ihtiyaçları olduğunda bu ilaçları kullanması, hastalığının ilerlemesinin önüne geçmeyecektir. Her periyodda ağrı kesici ilaçların etkisi azalacak ve daha fazla ilaca gereksinim olacaktır.

-Fizik Tedavi
Eklem rahatsızlıklarına bağlı olarak alt çenenin açılmasını kısıtlayan pek çok faktör vardır. Kas ağrıları, anterior disk deplasmanı (diskin öne doğru yer değiştirmesi), fibrotik skar dokuları, alt çenenin bu hareketlerini engeller. Açılma ve kapanma hareketlerinin etkili olarak yapılamaması eklem ve kasların fonksiyonlarında şiddetli azalmalara neden olabilmektedir.

Fizik tedavi ve ekzersiz, tedavinin önemli bir parçasını oluşturmaktadır. Hafif ve akut düzeydeki semptomlar, uygun diyet, çenelerin dinlendirilmesi, sıcak soğuk uygulaması ve çene açma kapama ekzersizleriyle tedavi edilebilmektedir. İleri düzeydeki eklem hastalıklarında ise, klinikte uygulanması gereken fizik tedaviye ihtiyaç duyulabilmektedir.

-Gece Plağı İle Tedavi
Gece plağı, sert akrilikten yapılan, dişlerin çiğneme yüzlerine tamamiyle oturan, şeffaf takıp çıkarılabilen plaklardır. Eklem üzerine gelen yükleri ve nöromüsküler refleksleri azaltması nedeni ile eklem hastalıklarının tedavisinin bir parçasıdır. Bruksizm (diş gıcırdatma) ve miyofasiyal ağrıların neden olduğu, dişlerde aşınmaya bağlı olarak gelişen hastanın dikey boyutundaki azalma, alt çenenin normalde durması gereken pozisyonu değiştirir. Hastanın alt ve üst dişlerinden alınan ölçü ile hazırlanan gece plağının hastaların gece yatarken kullanması, dikey boyuttaki azalmanın da ilerlemesinin önüne geçer.

2. Cerrahi Tedavi

Uygulanan tüm konservatif tedavilere rağmen temporomandibular eklem şikayetlerinin önüne geçilemediği durumlarda, cerrahi tedavi uygulanmaktadır. Özellikle eklem içi düzensizlikler, travma, benign ve malign tümörler eklem cerrahisini gerektirebilmektedir.

Eklem hastalıklarında cerrahi müdahalelerin başarısı tekniklerin gelismesiyle birlikte artmıştır. Cerrahi tedavinin amacı, bazı kısıtlamalarla birlikte, hastanın normal yemek yeme alışkanlıklarını ve alt çenenin hareketlerini normale yaklaştırmaya çalışmaktır. Her hastanın şikayetleri, hastaya özgü analiz edilir ve spesifik sonuçlara ulaşma amaçlı operasyon planı yapılır. Operasyondan sonra çene cerrahı, tedaviye hastanın verdiği cevabı değerlendirir.

Artroskopi ve Artrosentez

Teknolojinin gelişmesi ile, minimal invaziv tekniklerle eklem hastalıklarının tedavisi de mümkün olmaktadır. Bununla birlikte bir çok hasta, eklem etrafındaki ağrılarından şikayet etse de, bunlardan sadece küçük bir kısmına cerrahi tedavi uygulanmaktadır.